Τα σημάδια της δυσλεξίας μπορούν να εμφανιστούν ήδη από την προσχολική ηλικία. Είτε είστε γονέας ή δάσκαλος – είτε νομίζετε ότι μπορεί να έχετε δυσλεξία μόνοι σας – εδώ πρέπει να αναζητήσετε έναν οδηγό των ενδείξεων για δυσλεξία, ξεκινώντας από τα πρώτα χρόνια έως την ενηλικίωση.
Τα προσχολικά χρόνια:
• Λάθος προφορά σε γνωστές λέξεις. Επιμονή στη «γλώσσα του μωρού».
• Άνιση ανάπτυξη των ικανοτήτων του παιδιού. Π.χ. ένα παιδί μπορεί να είναι καλό στις κατασκευές αλλά να μην έχει αναπτύξει τις ικανότητές του στη ζωγραφική.
• Δυσκολία στη συγκέντρωση, γρήγορη παραίτηση από δραστηριότητες.
• Δυσκολία στην αντίληψη εννοιών όπως του χρόνου και του χώρου.
• Δυσκολίες στη λεπτή κινητικότητα (π.χ. χειρισμός ψαλιδιού) αλλά και στην κινητικότητα του σώματος (π.χ. αστάθεια -κακή ισορροπία).
• Καθυστέρηση στην ανάπτυξη του λόγου.
Δυσκολία εκμάθησης (και ανάμνηση) των ονομάτων των γραμμάτων στο αλφάβητο.
• Δεν αναγνωρίζει ρυθμικά μοτίβα όπως οι ήχοι των ζώων. Π.χ.: το νιαούρισμα, το γάβγισμα, ο βρυχηθμός κ.λ.π.
Νηπιαγωγείο & Πρώτες τάξεις του δημοτικού:
Δυσκολίες
• Σφάλματα ανάγνωσης που δεν δείχνουν σύνδεση με τους ήχους των γραμμάτων στη σελίδα – θα λένε “κουτάβι” αντί για τη γραπτή λέξη “σκύλος” σε μια εικονογραφημένη σελίδα με μια εικόνα ενός σκύλου
• Δεν καταλαβαίνει ότι οι λέξεις ξεχωρίζουν.
• Συχνά περιγράφουν πως τα γράμματα και οι λέξεις «κουνιούνται».
• Διαμαρτύρεται για το πόσο δύσκολη είναι η ανάγνωση. Παρουσιάζει έντονη άρνηση όταν είναι ώρα να διαβάσει.
• Ένα ιστορικό προβλημάτων ανάγνωσης σε γονείς ή αδέλφια.
• Δεν μπορεί να ακούσει και να ξεχωρίσει καν απλές λέξεις όπως γάτα, χάρτης, ύπνος κλπ.
• Δεν συσχετίζει τα γράμματα με ήχους, όπως το γράμμα β με τον ήχο του.
Δυνατά σημεία
• Περιέργεια και διάθεση για ανακαλύψεις.
• Μεγάλη φαντασία.
• Ικανότητα να καταλαβαίνουν τα πράγματα. Αντιλαμβάνονται την ουσία των πραγμάτων.
• Πρόθυμα άτομα στο να αγκαλιάζουν νέες ιδέες.
• Καλή κατανόηση των νέων εννοιών.
• Σχετική ωριμότητα.
• Πιο πλούσιο λεξιλόγιο από το τυπικό για την ηλικιακή ομάδα.
• Απολαμβάνουν την επίλυση παζλ.
• Εξαιρετική κατανόηση των ιστοριών που τους διαβάζονται ή τους έχει πει κάποιος.
Μεγαλύτερες τάξεις του δημοτικού – Γυμνάσιο.
ΑΝΑΓΝΩΣΗ
• Πολύ αργά στην απόκτηση δεξιοτήτων ανάγνωσης. Η ανάγνωση είναι αργή και αμήχανη.
• Παρουσιάζουν πρόβλημα στην ανάγνωση άγνωστων λέξεων, συχνά κάνοντας αυθαίρετες εικασίες, επειδή δεν μπορούν να ακούσουν τη λέξη.
• Δεν φαίνεται να έχουν στρατηγική για την ανάγνωση νέων λέξεων.
• Αποφεύγουν να κάνουν δυνατή ανάγνωση.
ΟΜΙΛΙΑ
• Αναζητούν μια συγκεκριμένη λέξη και καταλήγουν συχνά σε λάθος νοηματικά λέξεις.
• Κάνουν πολλές παύσεις και συχνά χρησιμοποιούν το «εεεε…»
• Συγχέει λέξεις που ακούγονται όμοια, όπως λέγοντας «γόμα» για «σώμα» και συχνά τις αντικαθιστούν.
• Λανθασμένη προφορά μακρών, άγνωστων ή περίπλοκων λέξεων.
• Φαίνεται ότι χρειάζονται επιπλέον χρόνο για να απαντήσουν σε ερωτήσεις.
ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΙ ΖΩΗ
• Πρόβλημα με τη μνήμη ημερομηνιών, ονομάτων, αριθμών τηλεφώνου, τυχαίων λιστών.
• Προσπάθειες για την ολοκλήρωση των δοκιμασιών-ασκήσεων εγκαίρως.
• Μεγάλη δυσκολία στην εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας.
• Κακή ορθογραφία.
• Ακατάστατο γραφικό χαρακτήρα.
• Χαμηλή αυτοεκτίμηση που μπορεί να μην είναι άμεσα ορατή.
Δυνατά σημεία
• Εξαιρετικές δεξιότητες σκέψης: σύλληψη, συλλογισμός, φαντασία, αφαιρετική σκέψη κλπ.
• Εκμάθηση που επιτυγχάνεται καλύτερα με βιωματικό τρόπο και όχι απομνημόνευση.
• Ικανότητα λήψης της «μεγάλης εικόνας».
• Ένα υψηλό επίπεδο κατανόησης του τι διαβάζει μόνος του.
• Η ικανότητα ανάγνωσης και κατανόησης σε υψηλό επίπεδο εξειδικευμένων λέξεων σε έναν ειδικό τομέα ενδιαφέροντος. Για παράδειγμα, αν του αρέσει να μαγειρεύει μπορεί να είναι σε θέση να διαβάσει περιοδικά τροφίμων και βιβλία μαγειρικής με μεγάλη ευχέρεια.
• Ένα καλά εξελιγμένο λεξιλόγιο ακρόασης.
• Υπερέχει σε τομείς που δεν εξαρτώνται από την ανάγνωση, όπως τα μαθηματικά, οι υπολογιστές και οι εικαστικές τέχνες, ή σε πιο εννοιολογικά (έναντι γεγονότων) θέματα, όπως φιλοσοφία, βιολογία, κοινωνικές μελέτες και δημιουργική γραφή.
ΝΕΟΙ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΕΣ
ΑΝΑΓΝΩΣΗ
• Ένα παιδικό ιστορικό δυσκολιών ανάγνωσης και ορθογραφίας.
• Ενώ οι δεξιότητες ανάγνωσης έχουν αναπτυχθεί με την πάροδο του χρόνου, η ανάγνωση απαιτεί ακόμη μεγάλη προσπάθεια και γίνεται με αργό ρυθμό.
• Σπάνια διαβάζουν για ευχαρίστηση.
• Αργή ανάγνωση των περισσότερων υλικών – βιβλία, εγχειρίδια, υπότιτλοι σε ταινίες.
• Αποφεύγουν την ανάγνωση δυνατά.
ΟΜΙΛΙΑ
• Οι προγενέστερες προφορικές γλωσσικές δυσκολίες παραμένουν, συμπεριλαμβανομένης της έλλειψης ευχέρειας και αίσθησης. Συχνή χρήση του “εεε…” και γενικό άγχος όταν μιλούν.
• Συχνά προφέρουν λανθασμένα τα ονόματα των ατόμων και των τόπων.
• Δυσκολία στο να θυμούνται ονόματα ανθρώπων και τόπων. Μπερδεύουν τα ονόματα που ακούγονται όμοια.
• Προσπάθειες για την ανάκτηση της σωστής λέξης. Χρησιμοποιούν συχνά φράσεις τύπου: «Ήταν στην άκρη της γλώσσας μου».
• Σπάνια έχουν γρήγορη απάντηση στις συνομιλίες.
• Το προφορικό λεξιλόγιο είναι μικρότερο από το λεξιλόγιο ακρόασης.
ΣΧΟΛΙΚΗ ΖΩΗ- ΦΟΙΤΗΤΙΚΗ ΖΩΗ
• Παρά τους καλούς βαθμούς, συχνά λένε ότι είναι κουτοί ή ανησυχούν ότι οι συμμαθητές πιστεύουν ότι είναι κουτοί.
• Τα πάνε καλά σε δοκιμασίες πολλαπλών επιλογών.
• Συχνά θυσιάζουν την κοινωνική ζωή για σπουδές.
• Υποφέρουν από υπερβολική κόπωση κατά την ανάγνωση.
• Εκτελούν κακές εργασίες γραφείου.
Δυνατά σημεία
• Έχουν υψηλή ικανότητα μάθησης.
• Δείχνουν αξιοσημείωτη βελτίωση όταν τους δίνεται επιπλέον χρόνος σε εξετάσεις πολλαπλών επιλογών.
• Αποδεικνύουν την αριστεία όταν επικεντρώνονται σε έναν εξαιρετικά εξειδικευμένο τομέα, όπως η ιατρική, η νομοθεσία, η δημόσια τάξη, τα οικονομικά, η αρχιτεκτονική ή η κάποια άλλη επιστήμη.
• Εξαιρετικές δεξιότητες γραφής εάν η εστίαση είναι στο περιεχόμενο και όχι στην ορθογραφία.
• Ιδιαίτερα διαρθρωμένη σκέψη όταν εκφράζουν ιδέες και συναισθήματα.
• Εξαιρετική ενσυναίσθηση και ζεστασιά.
• Σημειώνουν επιτυχίες σε περιοχές που δεν εξαρτώνται από τη μνήμη.
• Κλίση για σκέψη έξω από το κουτί, βλέπουν τη μεγάλη εικόνα.
• Ιδιαίτερα ανθεκτικοί και ικανοί να προσαρμοστούν.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
Sally Shaywitz, Overriving Dyslexia, σελ. 125-127
Καυκά Μαρία
Εκπαιδευτικός-Ειδική Παιδαγωγός
